જગત શેઠ ઘરાના, જાણો એ વાણીયાની કહાની કે જેની પાસેથી અંગ્રેજોની ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ પણ લોન લેવી પડી હતી

Story

લોકો પૈસા કમાવવા માટે દેશ વિદેશમાં સ્થળાંતરણ કરી રહ્યા છે. આજના સમયમાં લોકો પૈસા કમાવવા માટે અમેરિકા સહિત જુદા જુદા દેશોમાં જઈ રહ્યા છે. આજના સમયમાં અમેરિકાને દુનિયાનો સૌથી શક્તિશાળી દેશ માનવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે એક સમયે ભારતના એક વ્યક્તિ વિશ્વભરના દેશોને લોન આપતાં હતા.

ભારતના આ વ્યક્તિ પાસેથી ઇસ્ટ ઇન્ડીયા કંપનીએ પણ લોન લેવી પડી હતી. જેમનું નામ છે જગત શેઠ ઘરાના. તેમનો જન્મ રાજસ્થાનના નાગૌર જિલ્લાના મારવાડી જૈન પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા હિરાનંદ સાહુ વધુ સારા વ્યવસાયની શોધમાં બિહારની રાજધાની પટના ગયા હતા અને સોલ્ટપેટ્રેનો ધંધો શરૂ કર્યો હતો.

માણિકચંદના ઘરને 1723માં મુઘલ બાદશાહ મુહમ્મદ શાહે જગત શેઠનું બિરુદ આપ્યું હતું. તમને જણાવી દઇએ કે જગત શેઠ એટલે બેન્કર ઓફ ધ વર્લ્ડ. આખું ઘર જગત શેઠ તરીકે જાણીતું બની ગયું. આ ઘર સૌથી વધારે ધનવાન ઘર માનવામાં આવતું હતું. 1715માં મુઘલ સમ્રાટ ફારુખસિરે માણિક ચંદને શેઠનો ખિતાબ અપાવ્યો. મૂર્શિદાબાદમાં તેમનું ઘર હતું.

ઢાકા, પટના, દિલ્હી સહિત બંગાળ અને ઉત્તર ભારતના મહત્વપૂર્ણ શહેરોમાં આ ઘરની શાખાઓ હતી. આ ઘરમાં લોન, લોનની ચુકવણી, સરરાફાની ખરીદી અને વેચાણ વગેરે માટે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સાથે વ્યવહારો થયા હતા. સૌથી મહત્વની વાત એ હતી કે આ ઘરની તુલના બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ સાથે કરવામાં આવી હતી.

અહેવાલો અનુસાર 1718થી 1757 સુધી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની જગત શેઠ પાસેથી દર વર્ષે 4 લાખ રૂપિયાની લોન લેતી હતી. જગત શેઠ ઘરાનાએ ફતેખંડના સમયમાં સૌથી વધુ સંપત્તિ એકઠી કરી હતી. જે તે સમયે કુલ 10,000,000 પાઉન્ડ હોવાનું કહેવાય છે. જો આજે આપણે તેને જોઈએ તો તે કુલ 1,000 અબજ પાઉન્ડની નજીક હશે.

બ્રિટિશ સરકારના દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે તે સમયે જગત શેઠ ઘરાનાની કુલ સંપત્તિ ઇંગ્લેન્ડની તમામ બેંકો કરતા વધુ હતી. આ સંપત્તિની સુરક્ષા માટે 2 થી 3 હજાર સૈનિકો મૂકવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ ઘરાનાનો અંત કરવા અંગ્રેજો દ્વારા દગો કરવામાં આવ્યો. જગત શેઠે અંગ્રેજોને મોટી લોન આપી હતી પરંતુ બાદમાં અંગ્રેજોએ જગત શેઠને ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની પર કોઈ દેવું હોવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો હતો. જે આ ઘરાના માટે મોટો ધક્કો હતો. હવે આ શેઠના પરિવાર વિશે કોઈને કંઈ ખબર નથી.

Leave a Reply

Your email address will not be published.